مازندران با طبیعت سرسبز، جنگل‌های هیرکانی و چشم‌اندازهای رویایی‌اش شناخته می‌شود؛ استانی که «باران» در فرهنگ، ادبیات و زندگی مردمانش همواره نماد رحمت، برکت و طراوت بوده است اما در سال‌های اخیر، با اولین نشانه‌های پاییز و آغاز بارش‌های رگباری، این نعمت الهی برای شهروندان مازندرانی به دلهره و بحران تبدیل می‌شود. 

طی بارش‌های دو روز اخیر که قرار است دو روز آینده هم ادامه داشته باشد، تصاویری از «ونیزی شدن» خیابان‌های ساری و بابل در شبکه‌های مجازی «وایرال» شد که جای تأسف دارد.

طغیان رودخانه‌ها، آب‌گرفتگی معابر، قطع برق، ترافیک‌های سنگین و فلج شدن زندگی روزمره در بسیاری از شهرهای استان، این پرسش بنیادین را مطرح می‌کند: چرا هر بارانی، شهرهای مازندران را به هم می‌ریزد؟

پاسخ به این پرسش را باید در فقدان زیرساخت‌های پایدار شهری و دهه‌ها غفلت از توسعه متوازن و اصولی جست‌وجو کرد. استان مازندران به دلیل موقعیت جغرافیایی و گردشگرپذیر بودن، میزبان میلیون‌ها مسافر در طول سال است اما مدیریت شهری و بودجه‌های عمرانی آن همچنان متناسب با جمعیت بومی و استانداردهای دهه‌های گذشته برنامه‌ریزی می‌شود.

یکی از اصلی‌ترین ریشه‌های این بحران، وضعیت فرسوده و ناکارآمد شبکه فاضلاب و هدایت آب‌های سطحی است. در بسیاری از شهرهای استان مازندران، جوی‌ها و کانال‌های دفع آب‌های باران، گنجایش حجم بالای بارش‌های رگباری را ندارند. این کانال‌ها اغلب قدیمی، کم‌عمق و عموماً مسدود با رسوب‌ها و زباله هستند که با کوچک‌ترین بارانی لبریز شده و معابر شهری را به دریاچه‌های کوچک تبدیل می‌کنند.

عامل دوم، توسعه ناپایدار و ساخت‌وسازهای بی‌رویه است. تغییرکاربری باغ‌های شهری و تبدیل آن به آپارتمان و پوشاندن سطح زمین با بتن و آسفالت، راه نفوذ طبیعی آب به خاک را مسدود کرده است. رودخانه‌ها و مسیل‌های طبیعی که روزی مسیر امن عبور آب بودند، در سایه تجاوز به حریم رودخانه‌ها، ساخت‌وسازهای غیراصولی و انباشت زباله تنگ‌تر و مسدودتر شده‌اند و آب راهی جز ورود به خیابان‌ها و مناطق مسکونی ندارد.

عامل دیگر سکوت مسئولان در برابر جنگل‌تراشی و تجاوز آشکار به عرصه‌های جنگلی است که امروز شاهد تَبَعات آن هستیم.

مشکل دیگر، ضعف مدیریت بحرانِ پیشگیرانه است. نگاه مدیریت شهری در مازندران اغلب «واکنشی» است تا «پیشگیرانه». بارها شاهد بوده‌ایم پس از بارش باران، ونیزی شدن خیابان‌های مرکزی و تبدیل شدن زیرگذرها به یک استخر، شهردار و فرماندار چکمه به پا و بادگیر به تن، به‌صورت کاملاً سرزده با چند عکاس و خبرنگار در این مناطق ظاهر می‌شوند و تلاش دارند این‌گونه القا کنند که با تمام توان مشغول مدیریتِ بحران هستند در حالی‌که خودشان بهتر از هر کسی می‌دانند مشغول نمایش هستند.

متولیان امر به جای صیانت از عرصه‌های جنگلی، لایروبی مستمر انهار، بهسازی پل‌ها، تعبیه مکانیسم تخلیه آب در زیرگذرهایی که در امتداد ریل آهن احداث شده است، اصلاح هندسی معابر مستعد آب‌گرفتگی و توسعه شبکه جامع دفع آب‌های سطحی در ماه‌های خشک سال، منتظر روز حادثه می‌مانند تا چکمه بپوشند و با اقدام‌های موقت، بحران را مدیریت کنند؛ رویکردی که هزینه مالی و اجتماعی بسیار بالایی به همراه دارد و موجب خشم و گاه استهزای مردم می‌شود.

مازندران متعلق به آینده است و توسعه آن نگاهی فراتر از اقدام‌های روزمره‌ را طلب می‌کند. تا زمانی که پروژه‌های عمرانی استان بر پایه مطالعات دقیق اقلیمی، توسعه پایدار شهری و تقویت زیرساخت‌های حیاتی بنا نشوند، باران این برکت دیرینه آسمان، همچنان به‌عنوان زنگ خطری برای مدیران و عذابی دردناک برای شهروندان تکرار خواهد شد. وقت آن رسیده است که به جای توجیه شرایط جوی، به فکر ترمیم و بازآفرینی زیرساخت‌های شهری مازندران باشیم؛ پیش از آن‌‎که باران بعدی، خیابان‌ها و خانه‌های بیشتری را با خود ببرد.