تفکر: فوک‌های دریای کاسپین با نام علمی « Phoca caspica» یک گونه درمعرض خطر انقراض هستند. طی چند هفته اخیر شاهد هستیم لاشه‌های این گونه ارزشمند، در آب‌های ایران یافته می‌شود که شمار آن برابر آخرین اعلام رسمی اداره‌کل محیط‌زیست مازندران به بیست لاشه رسید. مردم می‌پرسند آیا اداره‌کل وظیفه‌ای جز اعلام شمار لاشه‌های یافته‌شد ندارد ؟ شما چه اقدامات دیگری غیر از یافتن لاشه و شمارش آن انجام داده‌اید ؟  

سلام به شما و مخاطبان شما؛ این‌که کسی ادعا کند اداره‌کل محیط‌زیست مازندران در این زمینه اقدامی نکرده و صرفاً آمار لاشه‌ها را اعلام کرده، ناشی از بی‌اطلاعی است. ما طیف گسترده‌ای از برنامه‌ها را در خصوص این گونه ارزشمند، انجام داده‌ایم که به بخشی از آن اشاره می‌کنم. 

دانستن این نکته مهم است که فوک کاسپین زاد و ولد خود را در سواحل شمالی دریای خزر و خارج از محدوده آب‌های سرزمینی ما انجام می‌دهد و یک دوره کوتاه از زندگی خود را به سواحل جنوبی دریای خزر می‌آید که به موضوع تغذیه مربوط است.

نکته مهم بعدی این است که همه لاشه‌هایی که پیدا شد فسادیافته و تجزیه‌شده است و مشخص است که مدت طولانی از مرگ آن‌ها گذشته و همین امر نشان می‌دهد مرگ و تلفات فوک‌ها در حوزه نظارت زیست‌محیطی سه استان شمال کشور ما در سواحل جنوبی دریای خزر رخ نداده است.     

ما وظیفه داریم از لاشه‌ها نمونه‌گیری کنیم تا علت اصلی مرگ را متوجه شویم که گفتم چون لاشه‌ها فاسد شده هستند، این امکان وجود ندارد.

وظیفه دوم ما این است که وقتی لاشه قابل آزمایش نیست، باید ضمن سرشماری، دفن بهداشتی لاشه را با دقت انجام دهیم مبادا عامل بیماری، ویروسی باشد و به سایر گونه‌های جانوری پیرامون منتقل شود.

تفکر: اقدامات حفاظتی اداره‌کل محیط‌زیست مازندران در خصوص این گونه چه بود؟

ما برنامه ملی حفاظت از فوک خزری را با مشارکت دانشگاه نوشتیم، این برنامه سندی است که به همه دستگاه‌هایی که دخیل در مسائل دریا هستند، ابلاغ شد مانند سازمان شیلات، دامپزشکی، سازمان بنادر و دریانوردی و برای همه دستگاه‌ها در سه استان همجوار با سواحل جنوبی دریای خزر وظایفی تعریف شد.

دبیرخانه مرکز اقدام و حفاظت از فوک خزری نیز با هدف اجرای این برنامه و ارزیابی عملکرد دستگاه‌ها در دانشگاه تربیت مدرس مستقر است که دستگاه‌های سه استان مازندران، گیلان و گلستان را راهبری و جلسات لازم در این موضوع را برگزار می‌کند و اجرای برنامه را پیگیر است. موضوع بعدی که ما با جدیت دنبال می‌کنیم آموزش، اطلاع‌رسانی و آگاهی است. 

تفکر: اتفاقاً سوال محوری من همین آموزش و اطلاع‌رسانی است، اقدامات شما در این بخش چه بوده است ؟

ببینید جوامعی هستند که با فوک خزری مواجه می‌شوند مثلاً صیادانی که ممکن است در دریا با این گونه مواجه شوند و آگاهی از شرایط این جانور نداشته باشند. در گذشته اتفاق افتاد فوک خزری در تور صیادان گیر کرد و صیادان به‌خاطر عدم شناخت، با این استدلال که تور را پاره می‌کند یا ماهی‌ها را می‌خورد این جانور را می‌کشتند. ما برای صیادان دوره‌های آموزشی برگزار و کتابچه و بروشور چاپ کردیم تا آگاهی آنان را کامل کنیم و امروز این صیادان هستند که جنازه‌هایی که در میانه دریا شناور است را می‌گیرند و به ما می‌رسانند. 

تفکر: با توجه به این‌که پنج کشور همجوار با دریای خزر هستند، آیا  همکاری‌های فراملی با هم داشته‌اید ؟ 

بله؛ کنوانسیونی داریم به نام دریای خزر که موضوعات این دریا را پیگیری می‌کند و یکی از موضوعاتی که در دستور کار این کنوانسیون است و سرکار خانم دکتر انصاری در نشست‌هایی که داشتند با مدیران این حوزه در کشورهای همسایه دریای خزر، حفاظت از فوک خزری بود.

در این خصوص هم باید تأکید کنم آلودگی دریا یکی از موضوعات پررنگ در نشست‌های این کنوانسیون است و اتفاقاً یکی از متهمان اصلی مرگ فوک خزری همین است و تلاش بر این است که از میزان این آلودگی‌ها کم شود و اطلاعات بیشتر در این موضوع را باید از همکاران ما در سازمان حفاظت محیط‌زیست جویا شوید.   

 کشف لاشه، دفن بهداشتی لاشه، آگاهی‌رسانی و همکاری و هم‌افزایی بین دستگاه‌ها از وظایف اصلی اداره‌کل محیطزیست استان مازندران است که ما به‌طور مستمر انجام می‌دهیم.

تفکر: با توجه به توضیحات شما، نمی‌توان علت دقیق این مرگ‌ومیرها را تعیین کرد، الان چه دلایل احتمالی بر این تلفات وجود دارد ؟

ما چند دلیل عمده را تخمین می‌زنیم. اول تغییرات اقلیمی و ذوب شدن یخچال‌ها که موجب کوچک‌تر شدن فضای مناسب زیستی این گونه شده است. دوم آلودگی دریای خزر، سوم عامل ویروسی، چهارم فقر غذایی با توجه به کاهش جمعیت کیلکا که یکی از منابع اصلی تغذیه فوک خزری است و پنجم گیرافتادن در تور صیادان از جمله عوامل هستند. این موارد دلایل احتمالی هستند اما این‌که بتوانیم بگوییم کدام عامل مهم‌ترین عامل است، هنوز روشن نیست هرچند بسیاری از کارشناسان آلودگی دریای خزر را در صدر این عوامل معرفی می‌کنند. 

به‌عنوان آخرین نکته هم لازم است تأکید کنم همه مرگ‌ها در خارج از آب‌های حوزه سرزمینی کشور رخ می‌دهد و جریان آب  دریا، لاشه را وارد آب‌های سرزمینی ما می‌کند و فاسد شدن لاشه تأییدی بر این است. 

تفکر: جناب آقای اسماعیلی از وقتی که برای ما و مخاطبان ما اختصاص دادید، صمیمانه سپاسگزاریم.